Kavramlar Sözlüğü
A-B
İşgücü piyasasının işleyişini iyileştirmeyi ve istihdam fırsatlarını artırmayı amaçlayan hükümet politikalarıdır.
İş arama desteği, eğitim programları,istihdam teşvikleri ve okuldan işe geçişi kolaylaştıracak tedbirler sağlamaya odaklanırlar.
Yaş, engellilik veya diğer nedenlerden dolayı kişisel bakım konusunda yardıma ihtiyaç duyan bireylere destek sağlamak için tasarlanmış politikalardır. Bakım vericilere destek verilmesini, iş ve aile sorumluluklarının dengelenmesini ve kaliteli bakım hizmetlerine erişimin sağlanmasını da kapsar.
Bakım sorumlulukları, NEET gençlerin yaşam fırsatlarını etkileyebilir ve toplumsal cinsiyete dayalı eşitsizliklerin önemli belirleyicilerindendir.
Psikolog Urie Bronfenbrenner tarafından geliştirilmiş ve çocuk gelişimi alanından çıkmıştır. Kişisel gelişimin, yakın aileden daha geniş toplumsal etkilere kadar farklı sistemlerden nasıl etkilendiğini vurgular. Birbirini etkileyen alanlar arasında bireyin gelişimi ve iyi olma hali, bireyin etrafındaki en iç halka olan aileden başlayarak pek çok çevresel sistemin etkisini ve etkileşimini yansıtmaktadır. Biyoekolojik Model, içinde bulunulan en yakın sosyal çevre ve koşulları mikrosistem, mezosistem, eksosistem ile daha uzak planda içinde bulunan dönemi, zamanı (kronosistem) ve toplumun ekonomik, kültürel, sosyal koşulları içine alan makrosistemin birbirini etkilediğini öne sürmüştür. Bu bağlamda NEET gençlerin iyi olma hali alanlarının her birinde aileden sosyal ve tarihsel koşullara, yani en dar çevreden en geniş halkaya, tüm ilişkiselliği düşünmemizi sağlayan bir analitik çerçeve sunarak, her bir alanda nesnel ve öznel belirleyicilerinin tespitini mümkün kılabilir.
D-E
İnternet, cihazlar ve içerikler dahil olmak üzere dijital teknolojilere erişim fırsatlarının mevcudiyeti ve eşitliği. Sadece teknolojinin fiziksel olarak kullanılabilirliğini değil, onu etkin bir şekilde kullanmak için gereken becerileri de içerir. NEET gençler için dijital erişim, eğitim ve istihdamın önündeki engelleri aşmanın yanı sıra dijital ekonomiye ve toplumun geneline katılım için de elzemdir. Dijitalleşme; eğitim, öğretim, girişimcilik ve istihdam gibi alanlarda kaynaklar ve imkânlar sunmaktadır. Dijital erişimdeki sıkıntılar bu gençleri daha da marjinalleştirebilir, bu nedenle dijital okuryazarlığı ve erişimi geliştirmeyi amaçlayan girişimler kritik öneme sahiptir.
Bireylerin örgün eğitime erişebilirliği ve devamlılığıdır.
Eğitime erişim, gençlere gerekli beceri ve nitelikleri kazandırarak NEET olma riskini azaltmak için çok önemlidir.
Bireylerin veya grupların ekonomik konumu; genellikle gelir, servet, istihdam durumu ve kaynaklara erişim ile ölçülür. NEET gençler genellikle ekonomik durumlarına bağlı zorluklarla karşılaşmakta, bu da olanaklarını ve yaşamsal kazanımlarını etkilemektedir.
Haklar ve fırsatlar açısından eşit olma/ma durumu. Eşitsizlik, kaynakların ve fırsatların toplumun farklı kesimleri arasında eşit olmayan dağılımını ifade eder.
NEET gençlerin kesişimsel olarak yaşadığı eşitsizlikleri yapabilirlik kümeleriyle aktarmak, duruma dair detayları anlayı ve müdahale alanlarının tespitini sağlar.
Eğitim ve işgücü piyasalarının dışında kalan ve zamanlarının büyük bir kısmını evde geçiren gençler için kullanılır. Bu terim, NEET kategorisine uyan gençlerle örtüşebilir, ancak mutlaka aynı anlamı taşımaz. “Ev genci” kavramı, Türkiye’deki genç nüfusun belirli bir bölümünün sosyal ve ekonomik hayata katılımlarının sınırlı oluşunu ifade eder ve bu durumun sosyal, kültürel ve ekonomik faktörlerle ilişkisini incelemek için kullanılır.
G-H
Bireylerin veya grupların yapabilirliklerini artırarak seçim yapma, bu seçimleri istenen eylemlere ve sonuçlara dönüştürebilme ve hayatlarına yön verebilme becerisi kazandığı sürece işaret eder. Güçlen(dir)me, NEET gençlerin yaşam seyirlerini kontrol altınaalmaları için çok önemlidir.
Genellikle sosyal veya coğrafi hareketle ilgili olarak serbestçe ve kolayca hareket edebilme yapabilirliğidir.
NEET gençler için hareketlilik, iş gücüne geçiş veya eğitim ve öğretim fırsatlarına erişim kabiliyetine atıfta bulunabilirken, gençlere sağlanan fırsatlardaki sınırlamaların yanı sıra özgürce hareket etme ve seçim yapma kabiliyetini kısıtlayan tahakküm yapılarına da işaret edebilir.
Bireylerin kişisel veya mesleki nedenlerle kendisinin sürekli ve gönüllü olarak yürüttüğü bilgi arayışıdır. Bu kavram, NEET gençlerin işgücü piyasasında rekabetçi ve uyumlu kalmaya devam edebilmeleri için önemlidir.
İ
İşgücü arzı ve talebi; istihdam işlemlerinin gerçekleştiği alan.
NEET gençlerin karşılaştığı sorunları anlamak ve ele almak için kilit bir odak alanıdır.
Çalışma isteği ve kabiliyetine rağmen iş sahibi olmama durumu.
NEET gençler işsizlik durumu ile özdeşleştirilmiş olsa da NEET kategorisi, iş aramama, çalışmama gibi örnekleri de içerir.
Ücretler, çalışma koşulları ve işçi hakları da dahil olmak üzere işgücü piyasasını düzenleyen yasa ve yönetmelikler bütünüdür.
Bu politikalar NEET gençlerin istihdam beklentilerini önemli ölçüde etkileyebilir.
İyi olma hali, psikoloji başta olmak üzere birçok disiplinin katkıları ile geliştirilmiş, hem öznel hem de nesnel göstergeler eşliğinde, bütüncül bir perspektifle kişilerin durumlarını resmeden bir yaklaşımdır. Analitik ve metodolojik bir çerçeve olarak var olan durumun farklı alanlarda tespitini göstergeler eşliğinde gerçekleştirerek, bütüncül bir değerlendirme imkânı sağlar.
Öznel iyi olma hali ve katılım gibi yeni alanları tanımlayarak öznel deneyimleri de ön plana çıkaran bir yaklaşımdır. Bireyleri çevreleyen sosyal koşullar, sosyal ağlar ve kaynaklar tarafından şekillenen iyi olma halinin tüm alanları- maddi durum, sağlık, eğitim/iş, risk ve güvenlik, ev ve çevre, katılım- birbirleri ile ilişkilidir. Tüm alanlarda ilişkiler ve öznel iyi olma hali soruları da ele alınır. İyi olma hali, bireyin içsel potansiyelini gerçekleştirme ve kendi belirlediği iyi bir yaşamı sürdürme kapasitesiyle ilişkilidir.
K
Bir faaliyette yer alma eylemini ve/veya karar alma süreçlerine dahil olma olgusunu ifade eder. Bu kavram, pasif mevcudiyetten karar alma süreçlerine aktif katılıma, siyasi angajmanlara ve sivil topluma katılıma kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsar.
NEET gençler için katılım, çoğunlukla istihdam, eğitim veya öğretim fırsatlarına götüren faaliyetlerde aktif olarak yer almakla ilgili ele alınsa da bununla sınırlı değildir. Bu tür fırsatların mevcudiyetinin yanı sıra, gençlerin bu fırsatlara erişebilirliğini ve bu karar alma süreçlerine dahil olma yapabilirliğini de ifade eder.
Toplumsal cinsiyet, sınıf, ırk, etnik kimlik, engellilik, göçmenlik gibi eşitsizlik sistemlerinin kesişerek bireylerin yaşam deneyimleri üzerinde kendine özgü dinamikler ve sonuçlar doğurduğu düşüncesinden yola çıkan yaklaşımdır. Kesişimsel faktörlerin göz önünde bulundurulması, iyi olma alanları kapsamında en kırılgan grupların ve eşitsizliklerin tespit edilmesine ve çok boyutlu politika müdahalelerinin geliştirilmesine yardımcı olur. Kesişimsellikler, NEET gençlerin heterojenliğini ve belirleyici süreçlerin karmaşık yapısını ortaya koyabilmek için önemli bir kavramdır.
Risklere veya zorluklara maruz kalınmasının, yeterli koruyucu önlemlerin veya dayanıklılığın olmamasının bir sonucu olarak zarar görebilir durumda olunmasını ifade eder. NEET gençler, kaliteli eğitime sınırlı erişim, yetersiz sosyal destek yapıları ve işgücü piyasası engelleri de dahil olmak üzere sosyo-ekonomik risklere maruz kalmaları nedeniyle kırılganlık sergileyebilir. Bu artan kırılganlık, NEET statülerini güçlendirerek eğitimden veya çalışmadan uzak kaldıkları sürelerin devam etmesine neden olabilir.
Kentsel ve kırsal alanlar arasındaki ayrım, genellikle yaşam tarzı, hizmetlere erişim ve ekonomik fırsatlardaki farklılıklarla ilişkilendirilir. Kır-kent ayrımı, farklı coğrafi konumlardaki NEET gençlerin deneyimlerini etkileyebilmesi nedeniyle dikkate alınması gereken önemli bağlamlardan biridir.
M-N
Bireylerin istihdam edilebilirliklerini artırmak amacıyla çeşitli seviyelerde ve farklı alanlarda uzmanlıklar kazandırmayı hedefleyen eğitim. Mesleki eğitim, NEET gençler için özel beceriler kazanılmasını sağlayarak hayati bir müdahale görevi görebilir ve böylece eğitim ve istihdam boşluklarının üstesinden gelmek için bir köprü sunar.
İş sözleşmesinin işveren kuruluşun ihtiyaçlarına göre belirli bir süreyle sınırlı olduğu ve güvencesiz istihdam durumlarını ifade etmektedir. Geçici işler, NEET gençlere iş deneyimi ve gelir elde etme fırsatı sunabilirken, aynı zamanda istikrarsızlığı sürekli hale getirebilir ve uzun vadeli kariyer gelişimini engelleyerek yeniden üretilen NEET durumlarına yol açabilir.
NEİY, “Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne Yetiştirmede” ifadesinin Türkçe kısaltması olup, İngilizce’deki NEET kısaltmasıyla dönüşümlü olarak kullanılmaktadır. NEİY / NEET, hem işgücünden hem de eğitimden kopmuş gençleri tanımlamaktadır. NEET genç oranının yüksekliği, hem ekonomik kalkınma hem de kişisel gelişim potansiyelinin kaybedilmesi anlamına geldiğinden, önemli bir güncel toplumsal kaygıyı temsil etmektedir. NEET bireylerin karşılaştığı çok yönlü engellerin anlaşılması ve ele alınması, bu bireylerin topluma entegrasyonu ve refahı için elzemdir. NEET gençleri tanımlayan kategoriler, çeşitli ülkeler için farklı tanımlamalar ve tipolojilerle ifade edilmektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) NEET gençleri 15-29 yaş arası tanımlarken, biz projemizde 15-24 yaş arası NEET gençlere odaklanmaktayız.
Nesiller arasında gözlemlenen sosyal, kültürel, ekonomik ve psikolojik farklılıklardır. Bu farklılıkların anlaşılması, NEET gençlerin özel ihtiyaçlarının tespitine ve buna dayalı olarak etkin politikaların geliştirilmesine önemli bir katkı sağlar.
S-T
Bireylerin veya grupların sistematik olarak marjinalleştirildiği ve içinde yaşadıkları toplumun ekonomik, sosyal ve siyasi hayatına tam katılımlarının mümkün olmadığı bir süreçtir.
NEET gençler, istihdam ve eğitim fırsatlarından kopukluklarını daha da kötüleştirebilecek, yoksulluk ve marjinalleşme döngüsünde kalmalarına sebep olabilecek sosyal dışlanma yaşayabilir.
Eğitim, sağlık, barınma, işsizlik, yoksulluk, cinsiyet ayrımcılığı gibi alanlarda eşitsizliklerin azaltılarak temel yaşam koşulları ile refahın sağlanmasına yönelik düzenlemeleri kapsar. Etkili sosyal politikalar, NEET gençlere destek olabilecek eğitime erişim, işsizlik yardımları ve sosyal hizmetler gibi konuları ele alarak destekleyici çerçeveler oluşturmada çok önemlidir.
Belirli süreçleri veya durumları devam ettirme kapasitesini ifade eder.Genellikle çevrenin korunması, ekonomik süreklilik ve sosyal eşitlik ile ilişkilendirilen bugünün ihtiyaçlarını gelecekteki kuşakları da düşünerek karşılamayı ifade eden popüler bir kavramdır.
NEET gençlerle ilgili olarak sürdürülebilirlik, eğitim ve istihdam için uzun vadeli, istikrarlı fırsatlar yaratmayı ve müdahalelerin sadece anlık düzeltmeler değil, NEET sorunlarına yaşam boyu devam edebilecek çözümler sunmasını sağlamayı içerir.
Kadınlar ve erkekler arasındaki farklılıkların kültürel ve toplumsal inşası aracılığıyla belirli rollerin, davranışların ve özelliklerin cinsiyetlerle ilişkilendirilmesi.
Toplumsal cinsiyet, NEET olgusunda önemli bir rol oynamaktadır. NEET statüsündeki genç erkekler ve kadınlar arasında toplumsal cinsiyet normları, bakım sorumlulukları, ayrımcılık ve toplumsal cinsiyete duyarlı desteklere erişimde eşitsizlikler görülmektedir.
Ü-Y
Ev işleri ve bakım/ihtimam gibi hane halklarının ve toplumların işleyişi için hayati önem taşıyan ancak genellikle ekonomik ölçütlerde tanınmayan tüm ücretlendirilmemiş işleri kapsamaktadır.
Ücretsiz emek, özellikle genç kadınların işgücüne veya eğitime katılmalarını engelleyen NEET statüsünün oluşumunu ve devamını etkileyen önemli bir faktördür.
Amartya Sen ve Martha Nussbaum tarafından geliştirilen Yapabilirlikler Yaklaşımı, bireysel refahın, bir kişinin değerli işlevleri (yani, bir kişinin yapmaya veya olmaya değer verebileceği çeşitli şeyler) gerçekleştirme kapasitesi açısından değerlendirilmesini öneren normatif bir çerçevedir. Odak noktasını gelir veya fayda gibi geleneksel refah ölçütlerinden, bireylerin gerçekte ne yapabilecekleri veya ne olabileceklerine, yani “yapabilirliklerine” kaydırır. Yaklaşım, özgürlük, seçim ve kişisel gelişim potansiyelini vurgulamaktadır. NEET gençlere uygulandığında Yapabilirlikler Yaklaşımı, refahlarını sadece istihdam durumu veya eğitim kazanımı açısından değil, kendilerine sunulan fırsatların çeşitliliğini ve değer verdikleri yolları izleme özgürlüklerini göz önünde bulundurarak değerlendirmeyi önermektedir. Bu bakış açısı, NEET gençlerin eğitim, istihdam veya hayatın diğer alanlarında istedikleri sonuçlara ulaşabilmeleri için gerekli beceriler, kaynaklar ve destekle güçlendirilmelerinin önemini vurgulamaktadır. NEET gençlerin yeteneklerini ve seçeneklerini genişleten, topluma tam olarak katılmalarını ve tatmin edici yaşamlar sürmelerini sağlayan politika ve programlara duyulan ihtiyacın altını çizmektedir. Bu yaklaşım, sadece işe yerleştirme veya eğitim kaydının ötesine geçen, bunun yerine bütünsel gelişime ve NEET gençlerin potansiyellerini gerçekleştirmelerini engelleyen engellerin kaldırılmasına odaklanan müdahaleleri savunmaktadır. |
Bir kişinin temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için yeterli maddi gelire, varlığa veya tüketim imkanına sahip olmaması durumudur. Bu durum genellikle sağlık, yiyecek, giyecek, barınma ve eğitim hizmetlerine erişim gibi temel insan gereksinimlerinde eksikliği belirtir. Bireylerin iyi olma halini belirleyen kaynak ve imkanlar açısından eşik ya da asgari gerekliliklerin sağlanamadığı bu durumda, tercih ve fırsatlardan mahrum kalan bireyler toplumsal yaşama katılmakta zorluklar yaşayabilir. Yoksulluk, NEET olmanın hem nedeni hem de sonucudur. Eğitim ve istihdam fırsatlarına erişimi kısıtlayabilmekte ve gençlerin işgücü piyasası ve eğitim kurumlarının dışında kalması durumunda sıklıkla devam etmektedir.
Belirli bir yaşın altındaki (genellikle 25) tüm gençlerin işsiz kaldıktan veya örgün eğitimden ayrıldıktan sonra belirli bir süre (genellikle dört ay) içinde iyi kalitede bir istihdam, sürekli eğitim, çıraklık veya staj teklifi almalarını sağlamak için Avrupa Birliği’nde benimsenen bir politika çerçevesidir. Bu girişim, genç işsizliğini azaltmayı ve gençlerin istihdam edilebilirliğini artırmayı amaçlamaktadır.
NEET gençlerle ilgili olarak Gençlik Garantisi, NEET statüsündeki gençlerin sayısını önlemek ve azaltmak için önemli bir stratejidir. Gençlerin işsiz kalmalarından veya eğitimlerini tamamlamalarından kısa bir süre sonra üretken faaliyetlere katılım fırsatlarını garanti ederek bir güvenlik ağı sağlamaktadır. Bu politika, NEET gençlerin mesleki ve kişisel gelişim fırsatlarına erişimlerini sağlayarak işgücü piyasasına entegre olmalarına ve sosyal dışlanma riskini azaltmaya yardımcı olduğundan, NEET gençlerin karşılaştığı zorlukları ele almak için özellikle önemlidir.